टावर र ब्यान्डविथ विस्तार : नियमन र न्यूनीकरणको खाँचो ,ब्यान्डविथ सुधारसँगै बढ्ने रेडियोफ्रिक्वेन्सी चिन्ता, दीर्घकालीन असर अनिश्चित

काठमाडौं । नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले एनसेललाई विदेशी मुद्रा सटही सुविधा दिएसँगै कम्पनीले सेवा विस्तार गर्ने बाटो खुलेको छ। यससँगै एनसेलले देशका विभिन्न स्थानमा मोबाइल टावर जडान र ब्यान्डविथ सुधार गर्ने तयारी गरेको छ। यद्यपि, यस्ता टेलिकम्युनिकेसन पूर्वाधार विस्तारले स्वास्थ्य र वातावरणमा पार्न सक्ने सम्भावित असरबारे विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

स्वास्थ्य क्षेत्रमा सबभन्दा बढी चर्चा हुने विषय हो—मोबाइल टावरबाट उत्सर्जन हुने रेडियोफ्रिक्वेन्सी (RF) विकिरण। यद्यपि यो विकिरण गैर-आयनाइजिङ प्रकारको हो र वैज्ञानिक समुदायमा यसले मानव स्वास्थ्यमा कति असर पार्छ भन्ने विषयमा पूर्ण निष्कर्ष आइसकेको छैन, विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले यसलाई Class 2B carcinogen (अत्यधिक जोखिम नभए पनि सावधानी अपनाउनुपर्ने वर्गीकरण) मा राखेको छ।

केही अनुसन्धानहरूमा मोबाइल टावर नजिक बसोबास गर्ने व्यक्तिहरूमा माइग्रेन, थकान, स्मृतिमा गडबडी, ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुने जस्ता न्यूरोलोजिकल समस्या देखिएको दाबी गरिएको छ। विशेषतः विद्यालय नजिक रहेका टावरहरूले बालबालिकाको संज्ञानात्मक क्षमतामा असर पार्न सक्ने सम्भावनाबारे अनुसन्धानहरूमा चर्चा हुने गरेको छ।

वातावरणीय दृष्टिकोणले हेर्दा, मोबाइल टावरहरूको अत्यधिक जडानले भू-दृश्य प्रदूषण, ऊर्जा खपत वृद्धि, र वन्यजन्तुको जीवनशैलीमा असर पुर्‍याउने अध्ययनहरू सार्वजनिक भएका छन्। दुर्गम क्षेत्रहरूमा टावर जडानका लागि वन क्षेत्र फडानी आवश्यक पर्ने सम्भावना पनि रहन्छ।

यी सबै सम्भावित असरहरूलाई मध्यनजर गर्दै विज्ञहरू तथा सरोकारवालाहरूले सन्तुलित पूर्वाधार विकास नीति आवश्यक रहेको औंल्याएका छन्। यसमा स्कूल, अस्पताल र घना बस्ती नजिक टावर नजडान गर्ने, रेडियोफ्रिक्वेन्सी स्तरको नियमित अनुगमन गर्ने, तथा टावर साझेदारी प्रणालीलाई प्रवर्द्धन गर्ने उपायहरू सुझाइएको छ।

एनसेलले सेवा विस्तारसँगै २० अर्ब रुपैयाँ किस्ताबन्दीमा लाइसेन्स नवीकरण शुल्क भुक्तानीको अनुमति पनि पाइसकेको छ। यसले कम्पनीको प्रविधि विकासको बाटो खुला गरे पनि, यसका सामाजिक र पर्यावरणीय पक्षमा पनि ध्यान दिनु आवश्यक रहेको विज्ञहरूको सुझाव छ।