मातातीर्थमा भीड, सामाजिक सञ्जालमा माया अभिव्यक्ति

काठमाडौं। मातातीर्थ औँसी अर्थात् आमाको मुख हेर्ने दिन नेपाली समाजमा आमा र सन्तानबीचको भावनात्मक सम्बन्धलाई सम्मान गर्ने महत्वपूर्ण पर्वका रूपमा मनाइँदै आएको छ। धार्मिक आस्था, संस्कार र पारिवारिक मूल्यसँग जोडिएको यस पर्वमा पछिल्लो समय आधुनिक जीवनशैली र प्रविधिको प्रभाव देखिन थालेको छ।

हरेक वर्ष वैशाख कृष्ण औँसीका दिन मातातीर्थ क्षेत्रमा बिहानैदेखि श्रद्धालुहरूको भीड लाग्ने गर्छ। आमालाई गुमाइसकेका सन्तानहरूले त्यहाँ पुगेर कुण्डमा स्नान गर्ने, तर्पण दिने र पूजाआजा गर्ने परम्परा रहिआएको छ। ‘मातातीर्थमा आमाको मुख देखिन्छ’ भन्ने धार्मिक विश्वासका कारण देशभरबाट भक्तजनहरूको उपस्थिति हुने गर्दछ।

यस दिन एकातिर आस्था र श्रद्धाको गहिरो भाव देखिन्छ भने अर्कोतर्फ आफ्ना प्रियजन गुमाएको पीडा पनि उत्तिकै झल्किन्छ। परम्परागत रूपमा घरमै आमासँग समय बिताउने, आशीर्वाद लिने र सेवा गर्ने चलन प्रचलित रहेको भए पनि अहिले त्यो संस्कारसँगै डिजिटल माध्यमबाट माया अभिव्यक्त गर्ने प्रवृत्ति तीव्र बन्दै गएको छ।

सामाजिक सञ्जालमार्फत आमासँगका तस्बिर, भिडियो तथा भावनात्मक सन्देश साझा गर्ने चलन विशेषगरी युवापुस्तामा बढ्दो छ। यसले आमाप्रतिको प्रेम सार्वजनिक रूपमा देखाउने माध्यमका रूपमा स्थान बनाएको छ भने टाढा रहेका सन्तानका लागि सम्झना व्यक्त गर्ने सहज उपाय बनेको छ।

यससँगै उपहार दिने संस्कारमा पनि परिवर्तन देखिएको छ। आमालाई खुसी बनाउन कपडा, गहना, मोबाइल, केक दिने तथा घुम्न लैजाने चलन बढ्दो छ। बजारमा पनि यस दिनलाई लक्षित गरी विभिन्न छुट तथा विशेष व्यवस्थाहरू गरिँदा पर्वमा व्यावसायिक आयाम थपिएको संकेत मिल्छ।

यद्यपि, यस विषयमा सकारात्मक र नकारात्मक दुवै बहस भइरहेका छन्। केहीले आधुनिक अभिव्यक्तिलाई समयअनुकूल परिवर्तनका रूपमा स्वीकार गरेका छन् भने केहीले यसलाई देखावटी संस्कारको रूपमा आलोचना गरेका छन्। परम्पराविद्हरूका अनुसार यस पर्वको मूल मर्म वर्षभरि आमाप्रति गरिने सम्मान, सेवा र कृतज्ञतामा निहित छ।

प्रविधिको विकाससँगै विदेशमा रहेका सन्तानहरूले भिडियो कुराकानी, अनलाइन माध्यमबाट उपहार पठाउने जस्ता अभ्यास सामान्य बन्दै गएका छन्। यसले दूरी घटाउन सहयोग पुगेको छ।

यसरी मातातीर्थ औँसी आज परम्परा र आधुनिकताको संगमका रूपमा देखिएको छ। पूजा, उपहार वा डिजिटल अभिव्यक्तिमार्फत जुनसुकै तरिकाले मनाइए पनि यस पर्वको सार भने आमाप्रति सम्मान, माया र कृतज्ञता नै हो। बदलिँदो शैलीबीच यही मूल भावना जोगिनु नै यसको वास्तविक महत्त्व हो।