प्रविधि नियन्त्रणबिनाको भविष्य: मुस्तफा सुलेमानको चेतावनीपूर्ण पुस्तक ‘द कमिङ वेभ’, सबैभन्दा ठूलो चिन्ता राजनीतिक नेतृत्वको कमजोरी

काठमाडौं – डीपमाइन्ड र इन्फ्लेक्सन एआईका सह-संस्थापक मुस्तफा सुलेमानद्वारा लिखित पुस्तक ‘द कमिङ वेभ’ ले आजको तीव्र प्रविधिगत विकासका बीच मानव सभ्यताले सामना गर्न लागेको गम्भीर चुनौतीहरूबारे गहिरो चेतावनी दिएको छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), जैविक प्रविधि, क्वान्टम कम्प्युटिङ, रोबोटिक्स जस्ता सर्वत्र प्रयोग हुने शक्तिशाली प्रविधिहरूको असन्तुलित विकासले समग्र मानव समाजलाई अस्थिर बनाउने सम्भावना उनले औंल्याएका छन्।

सुलेमान पुस्तकको सुरुवातमै प्रविधिले अघिल्लो दशकमा ल्याएको सकारात्मक प्रभावलाई स्वीकार गर्छन्—स्वास्थ्य, शिक्षा, पहुँच र जीवनशैलीमा आएको क्रान्तिकारी सुधार। तर उनी भन्छन्, यही प्रविधि अहिले हाम्रो राजनीतिक, सामाजिक र सुरक्षात्मक प्रणालीहरूलाई नै चुनौती दिइरहेको छ।

पुस्तकको मूल सन्देश “आउँदै गरेको लहर” ‘ कमिङ वेभ’ मा आधारित छ—एक यस्तो लहर जुन यस्ता प्रविधिहरूबाट बनेको छ जसको गति, पहुँच, शक्ति र स्वतन्त्रता अहिलेसम्मकै तेज छ। यस्ता प्रविधिहरूलाई उनले “omni-use” अर्थात् हरेक क्षेत्रमा प्रयोग गर्न मिल्ने उपकरण भनेका छन्—जो विकासका लागि मात्र होइन, विनाशका लागि पनि प्रयोग हुन सक्छन्। उदाहरणका रूपमा एआई, जसले रोग निको पार्न सक्छ, जलवायु परिवर्तन समाधान गर्न सक्छ, तर त्यही एआईले डीपफेक, गलत सूचना र स्वचालित हतियार पनि निर्माण गर्न सक्छ।

सुलेमानले प्रविधिको चार विशेषताले यसलाई अझ खतरनाक बनाएको उल्लेख गर्छन्—यसको सर्वव्यापक उपयोग, तेज विकास दर, धेरै व्यक्तिहरूलाई पहुँच, र यसको स्वतन्त्र कार्यक्षमता। यी चार विशेषताले प्रविधि नियन्त्रणभन्दा बाहिर जाने खतरा बढाइरहेका छन्। उनी प्रश्न उठाउँछन्—के हामी यस्ता प्रविधिहरू नियन्त्रण गर्न सक्षम छौं जुन आफैँ अनियन्त्रित छन्?

पुस्तकमा सुलेमानले ठूला प्रविधिगत उदाहरणहरू प्रस्तुत गरेका छन्: गूगलको क्वान्टम कम्प्युटरले सेकेन्डमै त्यो गणना गर्‍यो जुन परम्परागत कम्प्युटरले गर्न १०,००० वर्ष लाग्ने थियो। वैज्ञानिकहरू अहिले DNA लाई सफ्टवेयरजस्तै लेख्न थालेका छन्, रोबोटहरूले मान्छे बिना नै खेतबारी गर्न थालेका छन्, र बायो-कम्प्युटरहरू अब कल्पना मात्र होइन, वास्तविकता बन्न थालेका छन्।

तर सबैभन्दा ठूलो चिन्ता उनले राजनीतिक नेतृत्वको कमजोरीप्रति व्यक्त गर्छन्। उनका अनुसार, वर्तमान शासन प्रणालीहरू यस्ता प्रविधिहरूलाई नियमन गर्न असक्षम छन्। यस्तो अवस्थाले लोकतन्त्र, विश्व स्थायित्व, र सामाजिक विश्वास जस्ता प्रणालीहरू नै धरापमा पर्न सक्छन्। उनी सरकारलाई अगाडि आउन आह्वान गर्छन्—नियम, निगरानी, र नीतिगत सुरक्षा प्रणाली निर्माणका लागि।

सुलेमानले प्रविधिको विरोध गर्दैनन्; उनी नवप्रवर्तनमा विश्वास गर्छन्। तर उनी भन्छन्—नियन्त्रण प्रणाली बिना प्रविधिको विकासले विनाश निम्त्याउन सक्छ। समाधानको रूपमा उनी ‘containment’ अर्थात् नियमनलाई प्रस्ताव गर्छन्—प्रगतिको रोकथाम होइन, तर विवेकपूर्ण व्यवस्थापन।

निष्कर्षमा, ‘द कमिङ वेभ’केवल प्रविधिको किताब होइन, यो भविष्यको लागि एउटा चेतावनी र आह्वान हो। यो पुस्तक नीति निर्मातादेखि प्राविधिक, विद्यार्थीदेखि नागरिकसम्म सबैका लागि उपयोगी छ, जसले प्रविधिको अवसरसँगै खतरा बुझ्न र तयार रहन सघाउँछ। सही कदम नचालिएमा, लोकतन्त्र, स्थायित्व र सामाजिक विश्वास जस्ता संरचनाहरूले यो लहरलाई थेग्न नसक्ने सुलेमानको स्पष्ट चेतावनी छ।