निजी कलेज विवाद: ब्रिटिस कलेज र नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा प्रदायकहरू निगरानीमा

काठमाडौँ — काठमाडौंको थापाथलीस्थित ‘द ब्रिटिस कलेज’ हाल देशैभरि शिक्षा क्षेत्रमा ठूलो विवादको केन्द्रमा छ। कलेजले ‘हस्पिटालिटी बिजनेस म्यानेजमेन्ट’ कार्यक्रममा अध्ययनरत् विद्यार्थीलाई इन्टर्नसिपको बहानामा दुबई पठाएको थियो। तर त्यहाँ पुगेपछि विद्यार्थीहरू अलपत्र परेका र मजदुरी गर्न बाध्य भएको उजुरीले विवादको बाक्लो चित्र प्रस्तुत गरेको छ।

विद्यार्थीहरूको आरोप अनुसार कलेजले इन्टर्नसिपका लागि भर्ना गर्दा महँगो शुल्क लिएको र दुबईमा सुरक्षित आवास तथा उचित शैक्षिक वातावरण नदिएको दाबी गरेका छन्। यस क्रममा करिब ५१ जना विद्यार्थी नेपाल फर्किएका छन्। उनीहरूले कलेजलाई “मानव तस्करीको शैलीमा” विद्यार्थीलाई अलपत्र पारेको आरोप समेत लगाएका छन्। विरोध प्रदर्शन गर्दा कलेजले सस्पेन्ड गर्ने धम्की दिएको पनि विद्यार्थीहरूले बताएका छन्।

कलेज प्रशासनले भने ती आरोपलाई बदनियतपूर्ण र भ्रामक ठहर गरेको छ। कलेजको दाबी छ कि इन्टर्नशिप अस्थायी प्रकृतिको थियो, आवास व्यवस्था थर्ड पार्टीमार्फत गरिएको थियो, र विद्यार्थीलाई १०० प्रतिशत सुनिश्चितता नदिने विषयमा भर्ना अघि नै जानकारी दिइएको थियो। साथै, कलेजले शुल्क वृद्धि, कोर्स अवधि घटाउने र अप्सनल कोर्स हटाएको आरोपलाई पनि खण्डन गरेको छ।

विद्यार्थीहरूले कलेजको बीबीए कार्यक्रमको सम्बन्धन र आधिकारिकता माथि समेत प्रश्न उठाएका छन्। कतिपयले दावा गरेका छन् कि कलेजले विदेशको ‘बोगस’ संस्था/डिग्रीलाई समानता  दिएको छ। यस विषयमा शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले छानबिनका लागि समिति गठन गरेको छ।

यो घटनाले नेपालमा सञ्चालन भइरहेका ८३ भन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धनप्राप्त कलेज र संस्थाहरूमाथि समेत प्रश्न उठाएको छ। क्याम्ब्रिज, लिङ्कन, लिम्कोक्विङ, लन्डन मेट्रोपोलिटन, वेस्ट अफ इङ्ल्यान्ड, क्विन मार्गरेट, एसिया प्यासिफिक लगायत विदेशी विश्वविद्यालयको नाममा नेपालमा दर्जनौँ कलेज सञ्चालनमा छन्। तर ती कलेजहरूको सम्बन्धन, डिग्रीको मान्यता, शुल्क संरचना, इंटर्नसिपको कानुनी आधार र विद्यार्थी सुरक्षाबारे स्पष्ट सरकारी निगरानी कमजोर देखिएको छ।

यसअघि नै दुबई र यूएईका विभिन्न फ्री जोनमा सञ्चालित नक्कली विश्वविद्यालय तथा ट्रेनिङ सेन्टरमा नेपाली विद्यार्थी ठगिएको तथ्य सार्वजनिक भइसकेको छ। परराष्ट्र मन्त्रालयको कन्सुलर विभागमा मात्रै १८४ भन्दा बढी विद्यार्थी ठगिएको उजुरी परेको सरकारी तथ्यांक छ। यस्तै, ६५ भन्दा बढी विद्यार्थीले फेक विश्वविद्यालयविरुद्ध औपचारिक उजुरी दर्ता गराइसकेका छन्।

शिक्षा मन्त्रालयले पछिल्लो विवादपछि छानबिन समिति गठन गरे पनि सरोकारवालाहरूले यसलाई ढिलो र कमजोर प्रतिक्रिया भनेका छन्। शिक्षा क्षेत्रका विज्ञहरूका अनुसार, नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा प्रदायकहरूका लागि एकीकृत नियमन, नियमित अडिट, पारदर्शी सम्झौता र विद्यार्थी संरक्षण संयन्त्र नहुँदा यस्तो ठगी मौलाउँदै गएको हो।

ब्रिटिस कलेज विवादले देखाएको प्रमुख कमजोरीहरू:

इन्टर्नसिपको वास्तविक प्रकृति, आवास र सुरक्षा व्यवस्थाबारे पारदर्शिता नहुनु।

कोर्स संरचना, अवधि र शुल्कमा मनमानी परिवर्तन।

सम्बन्धन र आधिकारिकता सम्बन्धी भ्रम।

विद्यार्थी अधिकारको कमजोर संरक्षण।

नेपालमा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा फ्रड/ठगी

ब्रिटिस कलेजको विवाद बाहेक, नेपालमा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा प्रदायक/कन्सल्टेन्सीहरूले पनि ठगी/फ्रड गरिरहेको खुलासा भएको छ।

हजारौं विद्यार्थी “नक्कली” विश्वविद्यालय/कलेजको शिकार:
विभिन्न सिटी, एजम्यान, शारजाह तथा दुबईको फ्री जोनमा सेट अप गरिएको नक्कली विश्वविद्यालय/कलेजमा विद्यार्थीलाई भ्रमपूर्ण रूपमा भर्ना गराइएको छ। यी संस्थालाई विश्वविद्यालय जस्तो प्रचार गरिएको भए पनि वास्तविकमा ती प्रशिक्षण केन्द्र मात्र रहेको पाइएको छ।

ठूला संख्यामा उजुरी:
कम्तीमा ६५ जना नेपाली विद्यार्थीले दुबई/यूएईमा चलाइएका “फेक” शिक्षाको विरोधमा औपचारिक उजुरी दर्ता गराएका छन्।

विद्यालय/कलेज नचिनेका, गलत सूचना:
काठमाडौँका धेरै एजुकेशन कन्सल्टेन्सीहरूले विद्यार्थीलाई गलत सूचना दिएर दुबईका सञ्चालनमा रहेका सिर्जना/ट्रेनिङ सेन्टरलाई विश्वविद्यालयको नाममा भर्ना गराएको उजुरी परेका छन्।

ठगिएका विद्यार्थीको संख्या:
पुस ३ गतेको रिपोर्ट अनुसार १८४ भन्दा बढी नेपाली विद्यार्थी यूएईमा अध्ययन/इंटर्नशिपको बहानामा ठगिएका उजुरी परराष्ट्र मन्त्रालयको कन्सुलर विभागमा परेका छन्।

नेपालमा शिक्षा कन्सल्टेन्सीको समस्या:
काठमाडौं उपत्यकामा लगभग ४,१०० भन्दा बढी एजुकेशन कन्सल्टेन्सी अनधिकृत रूपमा सञ्चालन भइरहेक छन्; अधिकांशले वैध लाइसेन्स/पदाधिकारी अनुमति नलिई विद्यार्थीको पैसा उठाउँछन्।

सरकारी छानबिन र नीति प्रतिक्रिया:
शिक्षा मन्त्रालयले उजुरी बढ्दै गएपछि NOC (No Objection Certificate) जारी प्रक्रियामा कडाइ गरेको छ र गैर–मान्यता प्राप्त सम्बन्धनका कलेजहरूको अनुमति रोक्ने काम थालिएको छ।

नेपालमा सञ्चालन भइरहेका विद्यालय तथा कलेजहरूको सम्बन्धन (Affiliation) — सम्बन्धित निकाय/विश्वविद्यालय र देशअनुसार संक्षेपमा

नेपालका विद्यालय तथा कलेजहरूको सम्बन्धन: निकाय र देश अनुसार