राष्ट्र बैंकद्वारा १० ठूला वाणिज्य बैंकको ‘वृहत् सम्पत्ति गुणस्तर परीक्षण’ सुरु हुँदै

काठमाडौं — नेपाल राष्ट्र बैंकले देशका ठूला १० वाणिज्य बैंकको एक्स्टेन्सिभ एसेट क्वालिटी रिभ्यु (Loan Portfolio Review-LPR) अर्को साता देखि थाल्ने घोषणा गरेको छ। केन्द्रिय बैंकले खरिद प्रक्रियामार्फत बंगलादेशको लेखापरीक्षक फर्म Howladar Yunus & Co. लाई छनोट गरी सम्झौता सम्पन्न गरेपछि अनसाइट र अफसाइट गरी दुई चरणमा रिभ्यु सुरु गर्ने तयारी गरेको हो।

राष्ट्र बैंकको सूचना अनुसार कुल २२ जना अन्तर्राष्ट्रिय लेखा-परीक्षण अनुभव भएका चार्टर्ड एकाउन्टेन्टहरूले रिभ्युमा सहभागी हुने व्यवस्था गरिएको छ। हाल बंगलादेशबाट प्रारम्भिक टोलीका चारजना र नेपालबाट दुई जना आइसकेका छन् भने आगामी हप्ता थप टोली सदस्यहरू आएर काम सुरु हुने जनाइएको छ। रिभ्युको पहिलो चरणमा अफसाइट डाटा विश्लेषण गरिने र दोस्रो चरणमा दशैं–तिहारपछि स्थलगत निरीक्षण गरी माघ दोस्रो सातासम्म अन्तिम रिपोर्ट पेश गरिने अपेक्षा राखिएको छ।

राष्ट्रिय बैंकको खरिद प्रक्रियामा आरम्भिक छानबिनपछि प्राविधिक रुपमा मात्र Howladar Yunus योग्य ठहरिएको र आर्थिक प्रस्ताव खोल्ने क्रममा पनि कम्पनी योग्य ठहरिएपछि साताको अवधि विज्ञापन गरी कुनै दावी–विरोध नआएपछि अन्तिम रुपमा सम्झौता गरिएकाले प्रक्रिया पारदर्शी भएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। सम्झौताको मूल्य र भुक्तानी संरचनासम्बन्धी विवरणमा कर सहित करिब रु. ६४ लाख र २ लाख ७१ हजार ६ सय ७९ अमेरिकी डलर (स्रोत अनुसार रकम सार्वजनिक भइसकेको छ) भनिएको छ।

यो लोन पोर्टफोलियो रिभ्यु, अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (IMF) को विस्तारित कर्जा सुविधा (ECF) सम्झौताको सर्तअनुसार गरिँदैछ। IMF ले विगतमा नेपालका बैंकहरूको प्रकाशित निष्क्रिय कर्जा (non-performing loans) सम्बन्धी तथ्यांकमाथि संशय व्यक्त गर्दै आएको थियो र बैंकहरूले ‘एभर-ग्रिनिङ’ गरेर सम्पत्तिको गुणस्तर राम्रो देखाएको आशंका राखिएको थियो। रिभ्युले यस्ता अभ्यासको स्वतन्त्र परीक्षण गरी तथ्य पुष्टि गर्ने वा नकार्ने महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।

रिभ्यु पूरा भए पछि बैंकहरूको कर्जा लेखांकन र नोक्सानी व्यवस्थामा थप व्यवस्था आवश्यक हुनसक्ने बैंकहरू चिन्तित छन्। कतिपय बैंकले तर्क राखेका छन् कि उनीहरूको लगानीमा पर्याप्त धितो सुरक्षा रहेकोले थप नुकसान नआउने सम्भावना छ, तर बैंकरहरूले समेत स्वीकार गरे कि ऋण पुनर्संरचना, प्रयोजन परिवर्तन, र थप ऋणद्वारा वर्तमान ऋण तिरेजस्ता व्यवहारहरू रिभ्युले कसरी मूल्याङ्कन गर्छ भन्नेमा नतिजा भर पर्नेछ।

राष्ट्र बैंकका प्रतिनिधिहरूले बताएको छ कि प्रत्येक बैंकमा दुई जना Howladar Yunus का प्रतिनिधि र दुई जना राष्ट्र बैंकका प्रतिनिधि गरी चार सदस्यीय टोलीले एकै साथ काम गर्नेछन् र NRB ले पनि आवश्यक सपोर्ट इन्स्टाफ उपलब्ध गराउनेछ। रिभ्युका परिणामले नेपालका वित्तीय नीतिहरू, बैंकिङ् अभ्यास र अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय व्यवस्थासँगको सहकार्यमा लामो समयसम्म प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।

समग्रमा, यो रिभ्युले IMF सर्त पूरा गर्ने साथै बैंकिङ्ग क्षेत्रमा पारदर्शिता र दिगोपन सुनिश्चित गर्ने उद्देश्य राखेको छ। तर रिभ्युबाट आउने नतिजालाई लागू गर्दा बैंकिङ् क्षेत्रमा कुन किसिमको जोखिम व्यवस्थापन र नीति-परिवर्तन आवश्यक पर्छ भन्ने कुरामा नियामक, बैंक र सरोकारवालाबीच समन्वय र संवाद अत्यावश्यक हुनेछ।