शहरी पूर्वाधार केन्द्रको बजेट प्रयोग अधिकतम प्रभावकारी रूपमा भइरहेको छ?

काठमाडौं । शहरी पूर्वाधार विकास, अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण केन्द्र काठमाडौंले देशभरका सहरी विकासका चुनौतीहरू समाधान गर्न १६ वटा विविध अध्ययन तथा परियोजना सञ्चालन गर्दै आएको छ। चालू आर्थिक वर्षमा केन्द्र फोहोरमैला व्यवस्थापन, परम्परागत बस्ती संरक्षण, निर्माण सामग्रीको गुणस्तर परीक्षण र भूमि व्यवस्थापन जस्ता विषयमा काम गर्दै आएको छ।

यस कदमले सहरी विकासलाई वैज्ञानिक आधारमा अघि बढाउन मद्दत गर्दै आएको छ। तर, परियोजनाहरूको प्रभावकारिता सुनिश्चित गर्न जारी अध्ययनहरूको समयसीमा र अनुगमन प्रणाली मजबुत बनाउन अझ जरुरी देखिन्छ।

केन्द्र बागमती प्रदेशमा ल्यान्डफिल साइट छनोट गर्दैछ र रसुवाका तामाङ बस्तीको परम्परागत वास्तुकलाको अध्ययन गर्दै आएको छ। यी परियोजनाहरूको कुल लागत करिब ३ करोड ४७ लाख रुपैयाँ रहेको छ। यसै क्रममा, केन्द्रले दिगो निर्माण प्रविधि र फोहोरमैला व्यवस्थापनमा विशेष ध्यान दिँदै आएको छ। ‘आधुनिक प्रविधियुक्त फोहोर प्रशोधन केन्द्र स्थापना सम्बन्धी सम्भाव्यता अध्ययन’मा सबैभन्दा बढी ३ करोड रुपैयाँ विनियोजन गर्दै केन्द्र काम गर्दैछ।

ठूलो बजेट विनियोजन हुनु सकारात्मक छ, तर लागत र लाभको तुलनात्मक मूल्याङ्कन  नियमित रूपमा गर्नाले स्रोतको अधिकतम उपयोग सुनिश्चित हुनेछ।

साथै, सुर्खेतको वीरेन्द्रनगरमा ल्यान्डफिल साइट निर्माणको विस्तृत अध्ययन भइरहेको छ। काठमाडौं उपत्यकाका प्रमुख सम्पदा क्षेत्र पशुपति, बुढानीलकण्ठ, स्वयम्भू, दक्षिणकाली मा उत्सर्जन हुने फोहोरको अध्ययन हुँदैछ। भत्काइएका संरचनाबाट निस्कने मलबा व्यवस्थापन मापदण्ड तय गर्ने काम पनि केन्द्रले गर्दै आएको छ। निर्माण सामग्रीको गुणस्तर परीक्षण र स्टिल संरचनाको मापदण्ड निर्धारण गर्दै केन्द्र निरन्तर सक्रिय छ।

फोहोर व्यवस्थापन र निर्माण मापदण्डमा भइरहेको कामले वातावरणीय र संरचनात्मक सुरक्षा बढाउँछ। तथापि, स्थानीय समुदाय र निर्माण व्यवसायीहरूसँग समन्वय बढाउनु अझ प्रभावकारी रणनीति बन्न सक्छ।

सहरीकरणको तीव्र गतिसँगै मौलिक पहिचान र परम्परागत वास्तुकलाको संरक्षणमा केन्द्र चासो देखाउँदै आएको छ। यसै सन्दर्भमा, तराईका थारू समुदाय, धादिङको रुभी भ्याली र रसुवाका तामाङ बस्तीको परम्परागत वास्तुकला, स्थानीय निर्माण सामग्री र भवन प्रविधिको अध्ययन गर्दै केन्द्र दिगो संरक्षणका उपाय सुझाउँदै आएको छ।

परम्परागत वास्तुकलाको संरक्षण महत्वपूर्ण छ, तर योजनाबद्ध नीति र स्थानीय जनताको सक्रिय सहभागिता बिना दीर्घकालीन प्रभाव सीमित रहन सक्छ।

त्यसैगरी, सामूहिक आवास निर्माणमा देखिएका इन्जिनियरिङ, सामाजिक र आर्थिक समस्याहरू पहिचान गर्दै सुधारका उपायहरू अध्ययन भइरहेको छ। भूमि एकीकरण (ल्यान्ड पुल) को लागि सफ्टवेयर विकास पनि केन्द्रले निरन्तर गर्दै आएको छ, जसले दिगो सहरी विकासमा केन्द्रको योगदान उजागर गर्दै आएको छ।

सफ्टवेयर विकास र डाटा-आधारित योजना दिगो सहरी विकासका लागि सकारात्मक कदम हो। तर, सत्यापन र अद्यावधिक प्रणालीको अभावले प्रभावकारिता घटाउन सक्छ।