साप्सुखोला जलविद्युत् : उत्पादनमा प्रगति, पर्यावरणीय मापदण्ड उल्लङ्घनको आरोप

खोटाङ ।हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका–११ राजापानीस्थित साप्सुखोलाबाट प्रवद्र्धक कम्पनी थ्री–स्टार हाइड्रोपावर कम्पनीले ६ दशमलव ६ मेगावाट क्षमताको जलविद्युत् उत्पादन सम्पन्न गरी राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा जोडिसकेको छ। विद्युत् विसं २०७८ को पुस महिनाबाट आयोजना राष्ट्रिय ग्रिडमा समावेश भएको हो।

बेलडाँडास्थित पावर हाउसबाट उत्पादित विद्युत् राजापानीकै पुरानो गाउँमा निर्माण गरिएको सव–स्टेसनमार्फत दुई दशमलव पाँच किलोमिटर दूरीमा रहेको राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा जोडिएको छ। करिब १ अर्ब ५० करोड रुपैयाँको लागतमा निर्माण सम्पन्न गरिएको यो आयोजनामा साप्सुखोलाबाट चार किलोमिटर टाढाबाट पानी ल्याई ११० मिटर लामो पेनस्टकमार्फत प्रति सेकेन्ड ७ हजार लिटर पानी प्रयोग गरी विद्युत् उत्पादन गरिएको कम्पनीले जनाएको छ।

यद्यपि, आयोजनाले खोला नै सुक्ने गरी सम्पूर्ण पानी ड्याममा प्रयोग गरेको भन्दै स्थानीयले आपत्ति जनाएका छन्। जलस्रोत ऐनअनुसार कम्तीमा दश प्रतिशत पानी खोलामा छाड्नुपर्ने प्रावधान हुँदाहुँदै पनि कम्पनीले सो प्रावधान पालना नगरेको आरोप लगाइएको छ।

स्थानीय किसानहरूले पानी नपाउँदा खेतबारी सिँचाइमा समस्या भएको र चैते धान रोप्न समेत कठिनाइ भएको बताएका छन्। स्थानीय कुमार बुढाथोकीका अनुसार, आयोजनाले जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा गरिएका सहमति कार्यान्वयन नगरेको हो भन्ने गुनासो समेत गरिएको छ।

यसबारे प्रमुख जिल्ला अधिकारी नरहरि घिमिरेले आयोजनाले खोला सुक्ने गरी पानी प्रयोग गरेको विषयमा जानकारी नआएको बताएका छन्। तर, यस सम्बन्धमा स्थानीयवासीले जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा जानकारी गराइसकेको जनाइएको छ।

साप्सुखोला असला माछा पाइने खोटाङको प्रमुख खोलामध्ये एक भएको र पानी सुक्दा जैविक विविधता प्रभावित भएको स्थानियहरूको भनाइ छ। यसले चराचुरुङ्गी र वन्यजन्तुमा समेत असर पारेको जनाइएको छ।

प्रवद्र्धक कम्पनीका स्थानीय प्रमुख प्रदीप दाहालले भने सुक्खा यामका कारण खोलामा पानीको बहाव कम भएको र उपलब्ध पानीको मात्राअनुसार दश प्रतिशत पानी छाडिएको दाबी गरेका छन्। उनले सम्झौता उल्लङ्घन नगरिएको तर्क प्रस्तुत गरेका छन्।

यसैबीच, खोटाङमा साप्सुखोला जलविद्युत् आयोजनासहित तीन जलविद्युत् आयोजना राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा जोडिएका छन्। केपिलासगढी गाउँपालिका–६ र ७ सिमा क्षेत्रको रावाखोलाबाट उत्पादित ३ मेगावाटको रावाखोला आयोजनासहित दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी–५ स्थित १ मेगावाट क्षमताको मेवाखोला जलविद्युत् आयोजनाले पनि विद्युत् प्रवाह गर्न थालेका छन्।

रावाखोला जलविद्युत् आयोजनाले समेत खोलामा पानी नछाडेको गुनासो स्थानीयले गरेका छन्। गुनासो आएपछि प्रजिअ घिमिरेले आयोजनालाई कम्तीमा दश प्रतिशत पानी खोलामा छाड्न निर्देशन दिइसकेको जानकारी दिएका छन्।