बालबालिकाको आवाजका लागि सगरमाथा संवादको पूर्वतयारीस्वरूप ‘हिमाली संवाद’

काठमाडौँ — आगामी जेठ २ देखि ४ गतेसम्म सङ्घीय सरकारले आयोजना गर्न लागेको सगरमाथा संवादको पूर्वतयारीका रूपमा जुम्लामा हिमाली संवाद आयोजना हुने भएको छ। यही वैशाख ९ र १० गते जुम्लाको खलङ्गामा हुने संवादमा कर्णाली क्षेत्रका बालबालिका तथा सीमान्तकृत समूहहरूको समस्या उठाइएको छ।

सगरमाथा संवाद सचिवालयको समन्वयमा ‘सेभ द चिल्ड्रेन’, ‘युथ एलायन्स फर इन्भायरोन्मेन्ट (वाइएई)’ र ‘कर्णाली एकीकृत ग्रामीण विकास तथा अनुसन्धान केन्द्र (क्रिडाक)’ लगायतका विकास साझेदार संस्थाहरूको सहकार्यमा संवाद आयोजना गर्न लागिएको हो। आयोजकहरूका अनुसार संवादले सीमान्तीकरणको सिकार बनेका बालबालिका, युवा र हिमाली समुदायहरूलाई आफ्ना अनुभवहरू साट्न, विशेष आवश्यकताहरू उजागर गर्न तथा बाल–संवेदनशील जलवायु समाधानका लागि वकालत गर्न मञ्च प्रदान गर्ने लक्ष्य लिएको छ।

वाइएईका अध्यक्ष सनोत अधिकारीले हिमाली संवादले स्थानीय मुद्दाहरूलाई राष्ट्रिय मञ्चसँग जोड्ने पुलको रूपमा काम गर्ने जानकारी दिएका छन्। उनका अनुसार संवाद सगरमाथा संवादको मूल एजेन्डा ‘जलवायु परिवर्तन, हिमाल र मानवताको भविष्य’ सँग मेल खाने गरी राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय नीतिगत बहसमा समुदायको आवाज प्रभावकारी रूपमा उठाउने उद्देश्यले आयोजना गरिएको हो।

संवादमार्फत बालबालिका तथा युवाको आवाजलाई उजागर गर्ने, उमेर–संवेदनशील जलवायु नीतिहरूको पैरवी गर्ने, स्थानीय यथार्थलाई विश्वव्यापी जलवायु संरचनासँग जोड्ने र समुदाय–नेतृत्वमा आधारित सफल पहलहरू प्रस्तुत गर्ने उद्देश्य लिइएको जनाइएको छ।

क्रिडाकका कार्यकारी निर्देशक गोविन्दबहादुर शाहीले वातावरणीय क्षति र उत्सर्जनमा नगण्य भूमिका रहे पनि हिमाली क्षेत्रका बालबालिकाले जलवायु परिवर्तनका सबैभन्दा विनाशकारी प्रभावहरू भोग्नुपरेको बताएका छन्। उनले जलवायु परिवर्तनका कारण ती क्षेत्रका बालबालिकाले चरम मौसमी घटना, वायू प्रदूषण र पानीजन्य रोगको सामना गर्नु परेको र यसले उनीहरूको जीवन रक्षा, शिक्षा, संरक्षण र समग्र कल्याणमा असर पारेको जानकारी दिएका छन्।

विसं २०७८ को जनगणना अनुसार, मुलुकको कुल जनसङ्ख्याको ३३.८ प्रतिशत बालबालिका रहेका छन्। भूगोल र सामाजिक–आर्थिक असमानताको कारण नेपाल जलवायु जोखिममा उच्च स्थानमा पर्ने मुलुकहरूमध्ये पर्दछ। हिमाली क्षेत्रमा मौसममा चरम परिवर्तन, हिमनदी पग्लिनु, पानीको आपूर्तिमा कमी तथा त्यसले निम्त्याएका पहिरो, बाढी र खडेरीका घटनाहरू बढ्दै गएको जनाइएको छ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले पछिल्ला केही वर्षमा सेती बाढी, जुरे पहिरो, मेलम्ची बाढी, कर्णाली र पश्चिम तराईका बाढी तथा पहिरो, थामे बाढी पहिरो र काठमाडौँ उपत्यकाका बाढीलाई प्रमुख जलवायुजन्य विपद् घटनाका रूपमा चिनाएको छ।

शाहीका अनुसार कर्णाली क्षेत्रमा बढ्दो खडेरी र पानीको चरम अभावले कृषि उत्पादकत्व घटाएको छ। यसले जीविकोपार्जनलाई कमजोर बनाउनुका साथै बसाइँसराइ, कुपोषण, शिक्षामा अवरोध तथा बालविवाह जस्ता समस्यालाई चर्काएको छ। उनले ती सबै समस्याले दीर्घकालीन रूपमा बालबालिकाको जीवनमा असर पु-याएको बताएका छन्।