दशैको टीका लगाउँदा पलाना गर्ने विधि के?

२६ असोज, काठमाडौं। बडादशैं अर्थात् दुर्गापक्षको मुख्य दिन आज मान्यजनका हातबाट नवदुर्गाको प्रसादको रूपमा शुभ साइतको प्रतीक रातो टीका र समृद्धिको प्रतीक जमरा लगाइँदैछ। धार्मिक मान्यता अनुसार, आज बिहान ८ बजेर ३३ मिनेटमा देवी विसर्जन गरेपछि टीका लगाउन सकिन्छ, तर उत्तम साइतका लागि नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले ११ बजेर ३६ मिनेटको समय तोकिदिएको छ।

परम्परा अनुसार, टीका लगाउने क्रम पूर्वपश्चिम दिशामा आधारित छ। टीका ग्रहण गर्ने व्यक्तिले पूर्वतिर फर्किनु पर्ने र लगाइदिने व्यक्तिले पश्चिम फर्किनु पर्ने जनाइएको छ। दक्षिणतर्फ भने पितृकर्म मात्रै गरिने भएकाले टीका लगाउने चलन छैन। चन्द्रमा हेरेर साइतका आधारमा टीका लगाइदिने र थाप्ने दिशा तय गर्ने प्रचलन पनि रहेको छ, तर यो विस्तृत रुपमा अपनाइँदैन।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका सदस्य डा. बासुदेव कोइरालाले टीका लगाउनुअघि कुलदेवता र पितृदेवतालाई टीका चढाउने चलन रहेको बताउँदै, कतिपय स्थानमा घरको मूल ढोकामाथि पनि टीका लगाइने प्रथा रहेको उल्लेख गरे। दुर्गा विसर्जनपछि कलशको जल अत्यन्त पवित्र मानिन्छ, जसलाई इष्टदेवता र कुलदेवतालाई सम्झेर जमरा काट्न प्रयोग गरिन्छ।

साइत खोज्दै उपयुक्त समयमा टीका लगाउनेका लागि ११ बजेर ३६ मिनेटमा उत्तम साइत रहेको जानकारी दिइएको छ। कतिपयलाई दशैंको दिन ढिलो नेपाल आउनुपर्ने बाध्यता पनि हुन सक्छ, तर यस अवस्थामा पनि टीकाको साइतको दुविधा नपाइने बताइएको छ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका सदस्य प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार, जतिबेला पनि मान्यजनबाट टीका ग्रहण गर्नु उपयुक्त हुन्छ।