हवाई सेवामा मूल्य अभिवृद्धि कर व्यवस्थापन कमजोर : १ अर्ब ७३ करोड जोखिम

काठमाडौं। मूल्य अभिवृद्धि कर ऐन, २०५२ को दफा ५(१) अनुसार नेपालभित्र आपूर्ति भएका वस्तु तथा सेवामा भ्याट लागू हुने व्यवस्था छ। तर ठुला करदाता कार्यालय तथा आन्तरिक राजस्व कार्यालय कोटेश्वर अन्तर्गत सञ्चालन हुने दुई आन्तरिक हवाई सेवा प्रदायकले आर्थिक वर्ष २०८० को प्रारम्भदेखि कर सङ्कलन नगरी २०८०। ४। १ बाट मात्र भ्याट सङ्कलन सुरु गरेको खुलेको छ। यसले दर्ता पूर्वको रु. १९ करोड ४७ लाख ६६ हजारको कारोबारमा कर रु. २ करोड ३० लाख ६३ हजार र सोमा लाग्ने व्याज, शुल्क तथा जरिवानाको छानबिन आवश्यक भएको देखाएको छ।

साथै, नेपालभर १५ कार्यालयअन्तर्गत सञ्चालन हुने १४७ ट्राभल एजेन्सी तथा अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सेवा प्रदायकको दर्ता पूर्व कारोबार रु. १३ अर्ब ३६ करोड ६८ लाख ११ हजार परीक्षण गर्दा कर रु. १ अर्ब ७३ करोड ७६ लाख ८५ हजार र त्यसमा लाग्ने व्याज, शुल्क तथा जरिवानाको निर्धारण आवश्यक देखिएको छ। यसले हवाई सेवामा कर व्यवस्थापनमा स्पष्ट कमजोरी रहेको तथ्य उजागर गरेको छ।

आन्तरिक राजस्व विभागले यस विषयमा प्रभावकारी निगरानी, दर्ता अघि कारोबारको रेकर्ड व्यवस्थापन र कर छली रोकथाममा तत्काल कदम चाल्नुपर्ने जनाएको छ। विशेषज्ञहरूले हवाई सेवा प्रदायकहरूको कर जिम्मेवारी समयमै नपाल्दा राष्ट्रिय राजस्वमा ठूलो घाटा पुगेको बताउँदै, कर व्यवस्थापन सुधार आवश्यक रहेको विश्लेषण गरेका छन्।

साथै, दर्ता पूर्व र दर्ता पछिको कारोबारको स्पष्ट अलग हिसाब राख्नुपर्ने, नियमित अनुगमन प्रणाली र डिजिटल लेखा प्रणालीमार्फत निगरानी सुदृढ गर्नुपर्ने सुझाव विभागले दिएको छ। यसले हवाई सेवा क्षेत्रमा कर पारदर्शिता बढाउने र राजस्व सङ्कलन क्षमता सुधार्ने  छ।